Wielkopolska. Album widoków.

Wielkopolska (łac. Polonia Maior) to historyczna dzielnica środkowej i zachodniej Polski, rozciągająca się w dorzeczu środkowej i dolnej Warty.

To tutaj rodziły się zręby przyszłego państwa polskiego, tu Mieszko I przyjmował chrzest, a Bolesław Chrobry w 1000 roku gościł cesarza Ottona III. Tu powstawały najstarsze miasta Polski, tędy przechodziły wielkie nawałnice wojenne, ludność polska skutecznie opierała się germanizacji, a po wygranym powstaniu wielkopolskim odradzało się państwo polskie. Ziemie te zawsze związane z Polską w dużej mierze stanowiły i stanowią o obliczu naszego kraju.

W naszym albumie przedstawiamy widoki najważniejszych miejsc Wielkopolski. Najstarszy z prezentowanych pochodzi z 1509 roku. Widok katedry gnieźnieńskiej zamieszczony został w antyfonarzu Klemensa z Piotrkowa, który przechowywany był w Bibliotece Kapitulnej w Gnieźnie (obecnie Muzeum Archidiecezjalne w Gnieźnie). Autor tej miniatury nie jest znany. Najstarszy z kolei zachowany do naszych czasów widok Poznania pochodzi ze słynnego monumentalnego dzieła Civitates orbis terrarum Georga Brauna, Franza Hogenberga przedstawiającego widoki miast świata. Widok z 1618 roku przedstawia panoramę Poznania jako renesansowego miasta otoczonego murem obronnym. Słynny śląski wedutysta Friedrich Bernhard Werner (1690 – 1776) rysował także miasta Wielkopolski; w albumie przedstawiamy panoramy Cieszkowa i Paradyża jego autorstwa.

Najstarsze miasto Polski z pierwszej połowy XIX wieku prezentujemy w ujęciu Carla Stuckarta, jest to panorama Kalisza od północy.

Duże zasługi w odwzorowaniu Poznania miał Julius von Minutoli (1804 – 1860). Urodzony w Berlinie, syn pruskiego generała, od 1832 do 1847 roku przebywał w Poznaniu pełniąc tam m.in. funkcję dyrektora policji. Wtedy to w 1845 roku wykrył spisek Polaków, dokonując licznych aresztowań i prawdopodobnie zapobiegł wybuchowi powstania. Będąc jednak wszechstronnie utalentowanym – skomponował operę, wykonał około 100 rysunków przedstawiających widoki i zabytki Poznania, oraz kilku miast Wielkopolski. Wykonywane piórkiem i tuszem rysunki do dziś stanowią cenne źródło ukazujące miejsca jakie już nie istnieją, bądź zostały zmienione.

W latach 1842 – 1843 ukazała się publikacja Edwarda Raczyńskiego Wspomnienia Wielkopolski to jest województw poznańskiego, kaliskiego i gnieźnieńskiego. Hrabia Edward Raczyński był od 1841 roku posłem na sejm prowincjonalny w Poznaniu. Będąc zwolennikiem współpracy z Prusami dążył jednocześnie do zachowania języka polskiego. Edward Raczyński znany jest przede wszystkim jako fundator Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Wspomnienia Wielkopolski uważane są za pionierskie w literaturze krajoznawczej. Zawierają ponad 40 rysunków z różnych ważnych miejsc trzech województw Wielkopolski. Tu przedstawiamy większość z nich wg egz. albumu przechowywanego w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.

Berliński księgarz, pisarz i wydawca Alexander Duncker w latach 1857 – 1883 wydał imponujące dzieło: Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der Ritterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie nebst den Königlichen Familien-, Haus-, Fideikommiss- und Schatull-Gütern in naturgetreuen, künstlerisch ausgeführten, farbigen Darstellungen nebst begleitendem Text. Herausgegeben von Alexander Duncker, HofBuchhändler seiner Majestät des Königs. Berlin: Verlag von Alexander Duncker, Königlichen Hofbuchhändler. (Wiejskie siedziby mieszkalne, pałace i rezydencje rycerzy – posiadaczy ziemskich w monarchii pruskiej, wraz z królewskimi dobrami rodzinnymi, domowymi, niepodzielnymi i prywatnymi, w wiernie według natury artystycznie wykonanych barwnych przedstawieniach, wraz z towarzyszącym tekstem. Wydane przez Alexandra Dunckera, dworskiego księgarza Jego Wysokości Króla, Berlin: Wydawnictwo Alexandra Dunckera, królewskiego księgarza dworskiego).

Zbiór ten składa się z 16 tomów, zawiera 960 kolorowych litografii wraz z ich opisem w języku niemieckim. Z tego zbioru 52 litografie ukazują zamki, pałace, siedziby letnie, dwory wiejskie i rezydencje pozostające w granicach Wielkopolski. W naszym albumie prezentujemy je wszystkie z tomów znajdujących się w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.

Najsłynniejszym polskim wedutystą XIX wieku był bez wątpienia Napoleon Orda. Urodzony w 1807 roku w Worocewiczach, imię otrzymał na po Napoleonie Bonaparte, w którym Polacy pokładali nadzieję na odzyskanie niepodległości. Napoleon Orda aresztowany i więziony był za udział w organizacji studenckiej, nielegalnej wg zaborcy. Brał udział w powstaniu listopadowym, a po jego upadku na piechotę dotarł do Paryża, gdzie zamieszkał. Tam poznał Fryderyka Chopina i Franciszka Liszta, u którego uczył się kompozycji. Sam Orda zresztą komponował później, a także został nawet dyrektorem Opery Włoskiej w Paryżu. Francuski malarz Pierre Girard udzielał mu lekcji rysunku. Orda odbył także liczne podróże po europejskich miastach, których owocem było wiele rysunków i szkiców. W 1865 roku wrócił w swe rodzinne strony. Kilka lat później rozpoczął dokumentację najważniejszych widoków historycznych Polski. Co roku latem przemierzał setki kilometrów by utrwalić dla potomnych miejsca jego zdaniem ważne dla historii i kultury polskiej. Odwiedzał głownie Kresy Wschodnie: gubernię grodzieńską, wileńską, mińską, wołyńską, podolską, kowieńską, kijowską, mohylewską, ale także Wielkopolskę, Galicję i Królestwo Polskie. Owocem tych peregrynacji było tysiące rysunków, z których 260 jako litografie ukazało się w albumie podzielonych na osiem serii pod tytułem Album Widoków Historycznych Polski poświęcony Rodakom rysowany z natury przez Napoleona Ordę. Przedstawiający miejsca historyczne od początku chrześcijaństwa w Polsce (r. 965), ruiny zamków obronnych z czasów wojen tureckich, tatarskich, krzyżackich, kozackich i szwedzkich. Piękne rezydencye, świadczące o przeszłości i cywilizacyi w tym kraju, oraz miejsca urodzenia ludzi wsławionych orężem, piórem lub nauką.

 Seria V to Album widoków przedstawiających miejsca historyczne Księstwa Poznańskiego i Prus Zachodnich wydany w Warszawie w 1880 roku. Litografie w tym albumie zostały wykonane w słynnej pracowni litograficznej Maksymiliana Fajansa w Warszawie. Przedstawiamy w naszym albumie rysunki miejscowości położonych w Księstwie Poznańskim, zgodnie z oryginałem przechowywanym w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.

Album widoków Wielkopolski nie byłby pełny, gdyby zabrakło w nim fotografii Leonarda Durczykiewicza. Ten urodzony w Czempiniu wszechstronnie utalentowany fotograf, handlowiec, cukiernik, muzyk i przedsiębiorca znany jest ze swego wielkiego dzieła Dwory Polskie w Wielkiem Księstwie Poznańskiem, którego był autorem i wydawcą. Zamieścił w nim 238 fotografii pałaców i dworów Wielkopolski, dbając o to, aby każdy region (powiat) był odpowiednio reprezentowany. Przedstawiamy wszystkie te fotografie wg albumu ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.

W naszym wydawnictwie prezentujemy ponad 360 obiektów (380 reprodukcji), część z nich znikła bezpowrotnie z krajobrazu Wielkopolski, niektóre niszczeją, ale wiele zostało odrestaurowanych i obecnie cieszą właścicieli, okolicznych mieszkańców i turystów. Niniejszy album pokazuje jak piękną krainą była i jest Wielkopolska, a znając zaradność jej mieszkańców pozostaje wierzyć, że w przyszłości będzie jeszcze piękniejsza.


<< powrót
Piotr Skoczek
Nowości wydawnicze
Powstanie Styczniowe
Aktualny numer

© Ziemia Bocheńska 2010, created by golin gfx by bopp